Câu hỏi mình nhận được nhiều nhất, gần như mỗi ngày, là: “Vivi ơi, sao con mình ăn ít quá, mãi không lên cân?”
Và gần như lần nào mình cũng hỏi ngược lại một câu khiến mẹ khựng lại: “Mẹ đang so con với ai?”
Mình hỏi vậy không phải để bắt bẻ. Mình hỏi vì chính mình đã từng là đứa trẻ bị ép ăn vì “còi” — tô cháo lạnh tanh mùi cá, ống thuốc “tăng cân” màu vàng mỗi ngày. Mình lớn lên với ký ức ấy. Và mình không muốn bất kỳ người mẹ nào lặp lại nó với con, chỉ vì một con số trên biểu đồ.
Trước khi tìm cách cho con ăn nhiều hơn, mẹ cần hiểu cân nặng của con thật ra được quyết định bởi những gì. Có 6 yếu tố — và chỉ một phần trong đó nằm trong tay mẹ.
6 yếu tố quyết định cân nặng của con
(Đây là tổng hợp từ kinh nghiệm coaching của mình — xem Ăn dặm SMART; với trường hợp con chậm tăng cân kéo dài, mẹ cần đối chiếu với bác sĩ.)
1. Gen di truyền — không thay đổi được. Bố mẹ nhỏ con thì con khó mà to lớn vượt trội, dù ăn bao nhiêu. Đây là điểm xuất phát của con, không phải lỗi của mẹ.
2. Thói quen — yếu tố mẹ tác động được nhiều nhất. Khi con ăn – ngủ đúng nhịp, cơ thể hình thành nhịp sinh học: đến giờ ăn não con tập trung vào việc ăn, enzyme tiêu hóa tiết ra đúng lúc, con hấp thu tốt hơn. Đây là lý do toàn bộ phương pháp của mình xoay quanh lịch sinh hoạt.
3. Bệnh. Mỗi đợt ốm thường phá vỡ thói quen con đã xây. Con mệt, mẹ xót, quay lại cho ăn lắt nhắt, bế rong, ép ăn. Sau ốm, việc khó nhất không phải tăng cân — mà là tái thiết lập lại thói quen. Mình viết riêng cách kéo con về nhịp sau ốm ở bài này.
4. Khả năng hấp thu. Sức khỏe hệ tiêu hóa. Cải thiện được một phần qua ăn uống và nhịp sinh hoạt ổn định.
5. Tâm lý của con. Một em bé yêu thích bữa ăn sẽ ăn khác hẳn một em bé sợ bữa ăn. Và ép ăn làm hỏng chính yếu tố này — biến bàn ăn thành nơi căng thẳng, khiến con càng ăn kém.
6. Vận động. Con thức chơi, vận động đủ thì mới có nhu cầu ăn thật sự. Một em bé ngồi yên cả ngày thì khó mà đói.
Điều mẹ hay hiểu nhầm về con số cân nặng
Mẹ thường bị cuốn theo con số mà biểu đồ hay bác sĩ đưa ra, đến mức quên mất điểm xuất phát thật của con. Con có ăn nhiều đến đâu, mẹ vẫn thấy là ít — vì mẹ đang so với một cái đích, chứ không nhìn vào hành trình con đã đi.
Điều này nguy hiểm hơn mẹ tưởng. Vì khi con bệnh hoặc qua một giai đoạn ăn kém, chính nỗi lo “con không lên cân” khiến mẹ phá vỡ mọi thói quen tốt con vừa xây — và rơi vào vòng ép ăn.
Một em bé tăng cân đều theo đường cong của chính con (dù đường đó nằm thấp) thường ổn hơn một em bé bị ép để “đuổi kịp” bạn cùng tháng. Hãy nhìn xu hướng theo thời gian, đừng nhìn một lát cắt.
Vậy mẹ nên bắt đầu từ đâu?
Thay vì hỏi “làm sao con ăn nhiều hơn”, mình muốn mẹ đổi câu hỏi thành: “trong 6 yếu tố trên, mình đang có thể cải thiện cái nào?”
Gen, mẹ không đổi được. Bệnh, mẹ chỉ chăm tốt khi nó đến. Nhưng thói quen – tâm lý bữa ăn – vận động thì nằm trong tay mẹ. Và gần như luôn luôn, điểm cần sửa đầu tiên là thói quen: con bú vặt cả ngày, ăn ngủ lộn xộn nên không đói đúng giờ ăn — đến bữa con không đói, mẹ ép, con sợ bữa ăn, lại càng ăn kém. (Bú sữa sát giờ ăn là một lý do hay gặp khiến con không đói — mình nói kỹ ở bài cân bằng sữa và ăn dặm.)
Khi mẹ xây lại nhịp sinh hoạt để con đói đúng giờ và thấy vui ở bàn ăn, phần lớn chuyện ăn uống tự nhẹ đi — và cân nặng thường đi theo sau, một cách bền vững hơn nhiều so với ép.
⚠️ Khi nào cần đi khám
Chậm tăng cân kéo dài, sụt cân, kèm các dấu hiệu bất thường (nôn nhiều, tiêu chảy kéo dài, mệt lả, da xanh…) là lúc mẹ cần đưa con đi khám bác sĩ/chuyên gia dinh dưỡng nhi khoa. Bài viết này chia sẻ kinh nghiệm nuôi con, không thay thế chẩn đoán y khoa.
💛 Mình dành trọn Chương 1 của cuốn “Ăn Dặm Thông Minh & Hạnh Phúc” để nói về 6 yếu tố này, và cả cuốn để hướng dẫn mẹ xây thói quen ăn – ngủ giúp con ăn ngon mà không phải ép. Mẹ đọc miễn phí những chương đầu tại đây:
Nguồn tham khảo
Lưu ý: Nội dung mang tính chia sẻ kinh nghiệm và tham khảo, không thay thế tư vấn trực tiếp của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng nhi khoa. Khi con có dấu hiệu bất thường, hãy đưa con đi khám.